Samuel Scheidt 1587-1654

Geplaatst in: CD-Besprekingen, Nieuws | 0

1624.Scheidt

De orgelwerken van Samuel Scheidt (1587-1654) staan zelden in de belangstelling. Toch nemen zijn orgelwerken als meest bekende leerling van Jan Pietersz. Sweelinck een belangrijke plaats in. Echter; zo bekend als Sweelinck is zo onbekend is Scheidt. Of – zou het daar mee te maken hebben – kan de leerling niet in de schaduw van de leermeester staan?

Wat we wel weten is dat Samuel Scheidt rond de 700 (!) composities naliet waarvan de helft vocaal en de andere helft instrumentaal. De instrumentale helft vertegenwoordigt ook aardig wat orgelwerken. Meest bekend daarin is denk ik zijn Tabulatura Nova, een soort samenvatting van orgelwerken voor de Lutherse organist waarin zowel geestelijke als wereldlijke werken voorkomen. De inhoudsopgave vermeldt o.a. canons, stukken voor dubbelpedaal, enkele fuga’s, echostukken en meerdelige geestelijke werken (Cantio Sacra, Psalmus, Hymnus, Magnificat).

Samuel Scheidt werd in 1587 geboren in de Duitse stad Halle. In 1603 (op de nog vrij jonge leeftijd van 16 jaar) verkreeg hij al een aanstelling als organist van de Moritzkerk in dezelfde plaats. In 1608 en 1609 verbleef hij twee jaar bij Jan Pietersz. Sweelinck in Amsterdam waar hij samen met zijn leermeester een reeks variaties schreef over de bekende Paduana Hispanica. In 1619 schopt hij het tot Hofkapelmeester en daar beschikt hij over professionele zangers en instrumentalisten. Als antwoord hierop verschijnen er tussen 1620 en 1627 verscheidene bundels met vocale en instrumentale muziek in druk. In 1624/25 bouwt orgelmaker Compenius onder zijn supervisie een nieuw orgel voor de Moritzkerk.

Samuel Scheidt mag gerekend worden tot één van de belangrijkste protestantse kerkmusici uit de zeventiende eeuw. Want naast zijn bekendste werk op dit gebied, zijn Tabulatura Nova, publiceerde hij in 1650 ook het Görlitzer Tabulatur Buch waarin 100 orgelkoralen zijn opgenomen. Twee labels hebben in de achterliggende jaren aandacht gegeven aan zijn orgelwerken. Dat zijn de opnamen met organist en klavecinist Franz Raml op MDG waarop uitsluitend het Tabulatura Nova tot klinken komt en de meerdelige serie op Fagott Verlag waarop al zijn orgelwerken vertegenwoordigd zijn. Op elk deel daarvan excelleert een andere organist. Het voordeel van deze serie is dat er een groot aanbod aan diverse instrumenten en organisten aan bod komt. Vooral de delen met Christoph Lehman, Scherer-orgel Tangermünde (deel 5), Michael Dierks, Düben-orgel St.Gertruds-Kirche Stockholm (deel 7) en Volker Jänig, Slegel-Scherer-orgel St. Marien Lemgo (deel 9) zijn zeer fraai. Deel 10 wordt een dezer dagen verwacht. De MDG serie vertegenwoordigt zowel het orgel als de klavecimbel. In deel 1 komt het Schnitger-orgel in Lüdingworth aan bod en in deel 2 het Scherer-orgel in Tangermünde. En ook van deze serie wordt een dezer dagen deel 3 verwacht die opgenomen is op de instrumenten in Tangermünde (St. Stephan), Hamburg (St. Jacobi) en Stift Schlägl in Oostenrijk.

Hoewel de Fagott editie veelzijdiger is van opzet (op sommige delen wordt medewerking verleend door een vocaal en instrumentaal ensemble) valt er bij beide edities veel te genieten. De MDG editie met Raml staat garant voor intensiteit en levendigheid. Nadeel van deze uitgave is dat ongeveer de helft op de klavecimbel wordt vertolkt. Zelf beleefde ik veel genoegen aan de delen 7 en 9 uit de Fagott editie. Het prachtig gerestaureerde middentoonorgel in Lemgo uit deel 9 in samenwerking met instrumentalisten en vocalisten klonk mij wonderschoon in de oren. Hetzelfde geldt voor de fraaie historische klanken van het Düben-orgel uit deel 7 in Stockholm. Zo moet deze muziek destijds geklonken hebben! Ik zou zeggen: leg uw oor te luisteren en ontdek/beleef de wereld van Samuel Scheidt!

JAN-WILLEM VAN BRAAK | MEI 2015

Klik op de foto
Klik op de foto
Klik op de foto
Klik op de foto
Klik op de foto
Klik op de foto
Klik op de foto
Klik op de foto